Роботи, що індексуються в Google Scholar
ПОЛІТОЛОГІЯ ЯК НАУКА ПРО ПОЛІТИКУ: ПРЕДМЕТ, СТРУКТУРА ТА ФУНКЦІЇ
Опубліковано 10.07.2026
Як цитувати
Урбан, В. (2026). ПОЛІТОЛОГІЯ ЯК НАУКА ПРО ПОЛІТИКУ: ПРЕДМЕТ, СТРУКТУРА ТА ФУНКЦІЇ. Матеріали конференцій МЦНД, (10.07.2026; Кропивницький, Україна), 205–211. https://doi.org/10.62731/mcnd-10.07.2026.008
Завантаження
Дані завантаження ще не доступні.
Авторське право (c) 2026 Володимир Урбан
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Анотація
Політологія є однією з ключових суспільних наук, оскільки вона досліджує політику як особливу сферу організації суспільного життя. Її значення полягає у здатності науково пояснювати політичні явища, виявляти закономірності функціонування політичної влади, інститутів, процесів і взаємодії різних учасників політичного життя. Саме тому осмислення політології як науки про політику є необхідним початковим етапом для формування цілісного розуміння політичної реальності.Посилання
- Heywood A. Politics. 5th ed. London: Red Globe Press, 2019. 502 p.
- Easton D. The Political System: An Inquiry into the State of Political Science. New York: Alfred A. Knopf, 1953. 320 p.
- Dahl R. A., Stinebrickner B. Modern Political Analysis. 6th ed. Upper Saddle River: Prentice Hall, 2003. СЕКЦІЯ XVI. ПЕДАГОГІКА ТА ОСВІТА MÜASİR PEDAQOJİ KADRLARIN İNKİŞAFI ÜZRƏ APARILAN TƏHSİL İSLAHATLARI VƏ NAİLİYYƏTLƏR Daşdəmirova Aytən Təmraz Baş müəllim, ADPU, doktorant, ADU Azərbaycan, Bakı Peşə təhsilinin inkişafїnїn yüksəliş dövrü məhz Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyinin birinci mərhələsinə təsadüf edir. Həmin illərdə peşə məktəblərinin sayї 1965-ci illə müqayisədə 1.7, təhsilalanlarїn sayї isə 2.5 dəfə artmїşdї. Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1971-1975-ci illər üçün texniki peşə təhsilinin təkmilləşdirilməsi və inkişafї üzrə strategiya müəyyənləşdirilmiş, həmin illərdə 54 yeni texniki peşə təhsili müəssisəsi fəaliyyətə başlamїşdїr. Strateji Yol Xəritəsinə uyğun olaraq peşə təhsilinin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi, daha çox məzunun bu təhsil pilləsinə cəlb edilməsi, qeyri-formal yollarla əldə edilmiş səriştələrin tanїnmasї, məzmunun yenilənməsi, mühəndis-pedaqoji heyətin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi və stimullaşdїrїlmasї, peşəkarlїğїnїn artїrїlmasї istiqamətində tədbirlər hazїrda davam etdirilməkdədir. Son illərdə peşə təhsili sisteminin yenidən qurulmasї, bu sahədə çevik idarəetmənin təmin edilməsi məqsədilə 24 ixtisaslaşmїş peşə təhsili mərkəzi yaradїlmїş, mühəndis-pedaqoji heyətin diaqnostik qiymətləndirilməsinə və əməkhaqqїnїn artїrїlmasїna başlanmїş, onlarїn həftəlik dərs yükü normasї 1,5 dəfə, aylїq vəzifə maaşї orta hesabla 2 dəfə artїrїlmїşdїr. Məzmunun əmək bazarїnїn tələblərinə uyğunlaşdїrїlmasї istiqamətində beynəlxalq təcrübə nəzərə alїnmaqla peşə təhsilinin yeni dövlət standartlarї təsdiq edilmiş, nəticəyönümlü təhsil proqramlarї (kurikulumlar), yeni dərsliklər və tədris vəsaitləri hazїrlanmїşdїr. Beynəlxalq təşkilatlarla birlikdə layihələrin icrasїna başlanmїşdїr. Təhsil hər bir cəmiyyətin inkişafїnda əsas rola malikdir və müasir dünyada davamlї islahatlar tələb edən bir sahədir. Azərbaycan Respublikasїnda təhsil islahatlarї ölkənin sosial-iqtisadi və mədəni inkişafїnї təmin etmək məqsədilə mühüm tarixi mərhələlərdən keçmişdir. Azərbaycan Respublikasїnda təhsil islahatlarї həm tarixi mirasa, həm də müasir çağїrїşlara əsaslanїr. Dünəndən bu günə qədər təhsil sahəsində həyata keçirilən islahatlar ölkənin inkişafї üçün mühüm baza yaratmїşdїr. Gələcəkdə isə bu sahədə davamlї islahatlar ölkəmizin sosial-iqtisadi inkişafїnї təmin edən ən vacib amillərdən biri olacaqdїr. Tarixdə adї dövlətçiliyin rəmzinə çevrilən çox az siyasi liderə rast gəlmək mümkündür. Nadir idarəçilik və liderlik keyfiyyətlərinə, fitri istedada, yüksək vətənpərvərlik hissinə malik olan Ulu Öndər Heydər Əliyev məhz belə bir liderdir. O, Azərbaycanїn ən yeni tarixində bütöv bir epoxanї özündə təcəssüm etdirən, 101 illik tarixi olan müstəqil Azərbaycanїn siyasi, iqtisadi, hüquqi, sosial-mədəni əsaslarїnї yaradan və inkişafїnї təmin edən qüdrətli şəxsiyyətdir. Ötən əsrin 70-ci illərindən etibarən 30 ildən artїq bir müddətdə Azərbaycanda elm, təhsil, mədəniyyət və iqtisadiyyatїn təşəkkülü və inkişafї bilavasitə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adї ilə bağlї olmuşdur. Onun genişmiqyaslї fəaliyyətində təhsilin inkişafї prioritet sahə kimi mühüm yer tuturdu. Təhsilin cəmiyyətin inkişafїnda rolunu və şəxsiyyətin formalaşmasїnda əhəmiyyətini daim yüksək qiymətləndirən dahi rəhbərin qəbul etdiyi qərarlar, uzaqgörənliklə irəli sürdüyü konseptual fikirlər və ideyalar, tarixi tövsiyələr bu gün də ölkəmizdə təhsil islahatlarїnїn əsas istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə öz töhfəsini verməkdədir. Müasir Azərbaycanїn dönüş mərhələsini təşkil edən 14 iyul 1969-cu il milli tariximizə Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərlik etdiyi böyük bir dövrün başlanğїcї kimi daxil olmuşdur və həmin ildən başlanan tarixi mərhələ Azərbaycan təhsilinin, elminin və mədəniyyətinin intibah dövrü kimi dəyərləndirilir. Bu bir həqiqətdir ki, bütün sahələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda təhsilin dünyanїn inkişaf tendensiyalarїna cavab verən hazїrkї səviyyəyə çatmasї və inkişafїnda Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müstəsna xidmətləri olmuşdur. Bu gün ölkəmizdə fəaliyyət göstərən məktəbəqədər, ümumi, peşə, orta ixtisas və ali təhsil müəssisələrinin geniş şəbəkəsi, güclü elmi-pedaqoji kadr potensialї öz mənbəyini məhz ötən əsrin 70-ci illərindən Heydər Əliyevin rəhbərliyi altїnda təhsil sahəsində aparїlan məqsədyönlü siyasətdən almїş, həyata keçirilən genişmiqyaslї təhsil quruculuğu gələcək inkişafїn güclü təməlini yaratmїşdїr. Həmin dövrdə Azərbaycanda bütün təhsil ocaqlarї əvvəlki illərlə müqayisədə yeni inkişaf pilləsinə yüksəlmiş, bu istiqamətdə aparїlan ardїcїl dövlət siyasəti Azərbaycan əhalisinin təhsil, ümummədəni və intellektual səviyyəsinin yüksəldilməsində müstəsna rol oynamїşdїr. Əsasї Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş siyasi və iqtisadi kurs Azərbaycan Respublikasїnїn Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilmiş, Azərbaycan iqtisadi inkişaf tempinə görə regionda lider ölkəyə çevrilmiş, siyasi sabitlik və iqtisadi inkişaf təhsil sisteminin təşəkkülünə və islahatlarїn aparїlmasїna da zəmin yaratmїş, bu sahədə əsaslї nailiyyətlərin əldə edilməsinə səbəb olmuşdur. Azərbaycanda təhsilin inkişaf tarixinin təhlili göstərir ki, Heydər Əliyevin bütün islahat təşəbbüsləri İlham Əliyev tərəfindən yeni müstəvidə və beynəlxalq təcrübə əsasїnda davam və inkişaf etdirilmiş, ölkəmizin tərəqqisinə böyük töhfə vermişdir. Heydər Əliyev tərəfindən yaradїlmїş etibarlї iqtisadi zəmin və siyasi sabitlik əsasїnda təhsilin inkişafї ilə bağlї mühüm strategiya və proqramlarїn qəbul edilməsi mümkün olmuş, nəticədə dövlət büdcəsindən təhsilə ayrїlan xərclər əhəmiyyətli şəkildə artmїş, 2003-cü ilə nisbətən 9 dəfədən çox artaraq cari ildə 2.3 milyard manata çatdїrїlmїşdїr. Heydər Əliyevin respublikaya rəhbərliyi dövründə ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin dərsliklərlə təminatї sahəsində əhəmiyyətli addїm atїlmїş, 1978-ci ildən şagirdlərin dərsliklərlə pulsuz təminatїna keçilmişdi. Sonradan müstəqilliyin ilk illərində ozamankї hakimiyyət tərəfindən dərsliklə pulsuz təminat ləğv edilmişdi. Heydər Əliyevsə 1994-1995-ci tədris ilindən bu imtiyazї yenidən bərpa etmişdir və hazїrda da bütün şagirdlər dərsliklərlə, müəllimlər isə tədris vəsaitləri ilə pulsuz təmin edilirlər. Müstəqillik illərində milli-mənəvi dəyərlərə uyğun dərslik hazїrlїğї diqqət mərkəzində saxlanїlmїş, bu sahədə yeni reqlament və prosedurlar tətbiq edilmiş, I-XI siniflərdə istifadə edilən 400-dən çox dərsliyin məzmununun yenilənməsi prosesi başa çatmїşdїr. Ümumi təhsil sahəsində ən mühüm nailiyyətlərdən biri 2008-ci ildən başlanmїş məzmun islahatlarїnїn cari ildə başa çatmasї və ümumi təhsilin yeni modelinə keçidin təmin edilməsi olmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyev hər zaman müəllim peşəsinə böyük dəyər vermiş, "Müəllim adї ən yüksək addїr. Mən yer üzündə müəllimdən yüksək ad tanїmїram” demiş, bu yanaşmadan çїxїş edərək müəllimlərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi ilə bağlї davamlї qərarlar qəbul etmişdir. Heydər Əliyevin bir özəlliyi də ondan ibarət idi ki, hər yeni tədris ilinin ilk günündə məktəblərdə olur, müəllim və şagirdlərlə görüşür, onlarї dinləyir və öz müdrik tövsiyələrini verirdi. Heydər Əliyevin müəllim peşəsinə sonsuz diqqəti dövlət başçїsї İlham Əliyev tərəfindən də uğurla davam etdirilmiş, son illərdə müəllim nüfuzunun yüksəldilməsi istiqamətində taleyüklü addїmlar atїlmїşdїr. Azərbaycan müəllimlərinin XIV Qurultayїnїn iştirakçїlarїna təbrik məktubunda ölkə Prezidenti İlham Əliyev demişdir: "Azərbaycanїn əldə etdiyi bütün nailiyyətlərin əsasїnda məhz müəllimin gərgin zəhməti və gündəlik fəaliyyəti durur. Azərbaycan müəlliminin tarixən xalqїmїzїn intellektual potensialїnїn formalaşdїrїlmasїnda böyük xidmətləri vardїr”. Ədəbiyyat siyahısı: 1. Əlizadə Ə.Ə. Müasir Azərbaycan məktəbinin psixoloji problemləri. – Bakї: Pedaqogika, 2004. – 432 s. 2. İlyasov, M. İ. Müasir təhsil: ənənədən innovasiyaya: monoqrafiya / M.İ. İlyasov; elmi red. S.Q. Əliyeva. – Bakї: Elm və təhsil, 2021. – 376 s. 3. İlyasov, M. İ. Müəllim peşəkarlığı və pedaqoji səriştəliliyin müasir problemləri: monoqrafiya / M.İ. İlyasov; elmi red. F.A. Rüstəmov. – Bakї: Elm və təhsil, 2018. – 208 s.
- OECD. Skills Strategy: Building Effective Skills Systems. – Paris: OECD Publishing, 2012. – 108 p.
- Peşə təhsili haqqїnda Azərbaycan Respublikasїnїn Qanunu. – Bakї, 2018. – 24 s.
- UNESCO. Technical and Vocational Education and Training for the Twenty-First Century. – Paris: UNESCO Publishing, 2016. – 98 p.